Postępowanie w zakresie zagospodarowania przestrzennego ma na celu ustalenie w możliwie najwcześniejszym terminie – jeszcze przed rozpoczęciem procedury wydawania zezwoleń – czy duży projekt można zrealizować w sposób zgodny z zasadami zagospodarowania przestrzennego i ochrony środowiska w lokalizacji przewidzianej przez inwestora lub w przewidzianym korytarzu trasy. Jeśli istnieją poważnie rozważane alternatywne lokalizacje lub trasy dla danego przedsięwzięcia, są one również badane i poddawane ocenie pod kątem zagospodarowania przestrzennego. Z reguły przeprowadza się wówczas wstępną ocenę oddziaływania na środowisko.
Postępowania w zakresie zagospodarowania przestrzennego mają zastosowanie na przykład w przypadku dużych projektów budowy linii przesyłowych lub projektów transportowych, ale także w przypadku projektów wydobycia surowców o znaczącym wpływie na przestrzeń, parków wiatrowych, obiektów rekreacyjnych, centrów handlowych itp.

Wynikiem postępowania jest ustalenie w zakresie planowania przestrzennego na szczeblu krajowym, które dla inwestora ma charakter ekspertyzy. Umożliwia ono ukierunkowanie dalszego planowania przedsięwzięcia na odpowiednią lokalizację lub trasę oraz ich optymalizację.
Organy publiczne muszą uwzględniać wynik postępowania w zakresie zagospodarowania przestrzennego podczas kolejnych etapów planowania i realizacji działań, a także przy podejmowaniu decyzji dotyczących zatwierdzania planów. W późniejszym postępowaniu w sprawie uzyskania zezwolenia można opierać się na wynikach postępowania w zakresie zagospodarowania przestrzennego.

Do zadań właściwego organu należy

• doradztwo dla inwestorów
• przyjmowanie wniosków i zgłoszeń zgodnie z § 15 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym
• ustalenie, czy dla danego przedsięwzięcia konieczne jest przeprowadzenie postępowania w zakresie zagospodarowania przestrzennego
• zorganizowanie konferencji w sprawie wniosku w celu uzgodnienia zakresu badania oraz niezbędnych dokumentów proceduralnych dla postępowania w zakresie zagospodarowania przestrzennego
• przeprowadzenie postępowania w zakresie zagospodarowania przestrzennego wraz z towarzyszącą mu procedurą konsultacji społecznej
• wydanie przez organ planowania regionalnego opinii dotyczącej zgodności przedsięwzięcia z zasadami zagospodarowania przestrzennego i ochroną środowiska.

Oprócz udziału organów publicznych procedura ta zasadniczo obejmuje również udział społeczeństwa. Aby obywatele mogli wziąć w niej udział, dokumentacja proceduralna jest udostępniana do wglądu publicznego w właściwym urzędzie oraz publikowana w Internecie, a zgłoszone uwagi są następnie analizowane.
Jedynie w tak zwanych „przyspieszonych postępowaniach w zakresie zagospodarowania przestrzennego” można pominąć udział społeczeństwa. Ma to miejsce tylko w rzadkich, wyjątkowych przypadkach dotyczących przedsięwzięć, w odniesieniu do których nie istnieje obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko.
Ostateczne ustalenie dotyczące planowania przestrzennego na poziomie kraju związkowego jest poddawane wglądowi publicznemu i udostępniane w Internecie.